Grupa etniczna

Grupa etniczna

Grupa etniczna – grupa ludzi, identyfikujących się ze sobą w oparciu o wspólne doświadczenia społeczne, kulturowe, narodowe oraz historyczne. Przynależność do grupy etnicznej najczęściej wiąże się jednym lub kilkoma wspólnymi elementami: dziedzictwem kulturowym, językiem, strukturą społeczną, wierzeniami, rytuałami, kuchnią, ubiorem czy wyglądem zewnętrznym.

Współcześnie grupy etniczne liczą nawet setki milionów osób (np. największa z nich to chińska grupa Han), podczas gdy najmniejsze ograniczają się do kilkudziesięciu. Większe grupy etniczne mogą dzielić się na mniejsze podgrupy (np. plemiona lub klany), które wskutek endogamii lub fizycznej izolacji od grupy dominującej mogą z czasem stać się oddzielną grupą etniczną. Odwrotnie też, odrębne grupy mogą połączyć się i stopić ze sobą. Niezależnie od tego czy w grę wchodzi podział czy fuzja proces powstania świadomości etnicznej określany jest etnogenezą.

Grupa etniczna to termin odnoszący się do społeczności odznaczającej się wspólnotą cech kulturowych, która najczęściej (choć nie zawsze) związana jest z określonym terytorium etnicznym.

Może tworzyć potencjalne warunki do powstania narodu, gdy jej cechy czy też silne zespolenie historyczne prowadzą do powstania wspólnej tożsamości kulturowej i potrzeby jej organizacyjnego wyrazu. Tym samym rozpatrywać ją można jako jedno ze stadiów procesu narodowotwórczego. Może ona być wynikiem podziałów społeczeństwa na określonym terytorium etnicznym, a także składową procesów kształtowania się nowych grup etnicznych. Grupę etniczną, która nie jest narodem, ale posiada pewne jego cechy, nazywa się narodowością. Świadomość grupy etnicznej różni się od świadomości narodowej tym, że nie posiada ona tak precyzyjnego, bogatego w szczegóły wizerunku samej siebie. Cechy grupy nie są kultywowane w pełni świadomie, ale drogą nieintencjonalnej regulacji wewnętrznej odbywającej się poprzez oddziaływanie otoczenia na jednostkę[1]. Rzeczą, która wyodrębnia grupę etniczną, nie jest zbiór jej własnych cech, lecz wspólny dla jej członków wizerunek grupy obcej, to co odróżnia „innych” od „nas”. Dla poczucia więzi etnicznej nieistotne są więc właściwości i cechy grupy jako takie, lecz rozpatrywanie ich w odniesieniu do grupy sąsiedniej, w kontekście pozwalających mówić o odrębności różnic kulturowych. Poczucie etniczności rodzi się więc najczęściej w sytuacji kontaktu międzygrupowego, stanowiąc jego rezultat.

Jedną z bardzo istotnych ról w tworzeniu się świadomości etnicznej odgrywa religia, która dla wielu grup jest podstawowym czynnikiem wspierającym odpór asymilacyjny, kształtującym tradycje i tożsamość narodową. Szczególnym przykładem religii etnicznej jest judaizm, który określa tożsamość Żydów. Dzięki niej grupa przetrwała ponad dwa tysiące lat w diasporowym rozproszeniu i zachowała własną odrębną kulturę[2].

Grupa etniczna nie może być uznana za grupę społeczną ze względu na to, że jej członkowie nie zawsze się z nią utożsamiają, a poczucie przynależności nie musi też stanowić o bliskiej więzi między jej członkami. Podobnie nie można jej uznać za kategorię społeczną, gdyż nie musi być ona związana rzeczywistą wspólnotą pochodzeniową i kulturą.

Grupę etniczną niekiedy mylnie identyfikuje się z mniejszością narodową albo grupą regionalną (grupą etnograficzną)[3].

  1. Zofia Staszczak: Słownik etnologiczny: terminy ogólne. 1987, s. 146.
  2. Jerzy Nikitorowicz: Grupy etniczne w wielokulturowym świecie. 2010, s. 29, 36.
  3. Zofia Staszczak: Słownik etnologiczny: terminy ogólne. 1987, s. 144, 148.