Zimna wojna

Zimna wojna
Ilustracja
Zgodnie z ruchem wskazówek zegara, od lewego górnego rogu: Mur Berliński na tle Bramy Brandenburskiej, Checkpoint Charlie w Berlinie, Jan Palach, podpisanie przez Michaiła Gorbaczowa i George’a H.W. Busha porozumienia o rozbrojeniu chemicznym, demonstracja pod Murem Berlińskim, operacja „Dunaj” w Czechosłowacji
Czas

1947–1991

Przyczyna

rywalizacja o wpływy między USA a blokiem wschodnim; wprowadzenie przez ZSRR satelickich rządów partii komunistycznych w Europie Środkowo-Wschodniej

Wynik

brak rozstrzygnięcia militarnego; rozpad ZSRR, rozwój i konsolidacja kapitalizmu jako dominującego systemu w krajach zachodnich; spadek liczby zwolenników komunizmu na świecie

Strony konfliktu
Warsaw Pact Logo.svg Układ Warszawski
z  ZSRR na czele;
blok wschodni
 NATO
ze  Stanami Zjednoczonymi na czele;
ogólnie pojęty Zachód
brak współrzędnych
Świat w 1959:

     NATO

     inni sojusznicy USA

     Układ Warszawski

     państwa satelickie i pozaeuropejscy sojusznicy ZSRR

     kolonie i terytoria zależne państw europejskich

     państwa niezaangażowane

Świat w 1980:

     NATO

     inni sojusznicy USA

     Układ Warszawski

     państwa satelitarne i inne kraje socjalistyczne sprzymierzone z ZSRR

     inni sojusznicy ZSRR

     Chiny i ich sojusznicy

Niebieskie krzyżyki – partyzantki antykomunistyczne Czerwone krzyżyki – partyzantki prokomunistyczne Zielone krzyżyki – inne konflikty
Porównanie arsenałów broni nuklearnej USA i Związku Radzieckiego, widoczna wyraźna przewaga radziecka od lat 80.

Zimna wojna – umowna nazwa trwającego w latach 1947–1991 stanu napięcia oraz rywalizacji ideologicznej, politycznej i militarnej pomiędzy blokiem wschodnim, czyli ZSRR i jego państwami satelickimi skupionymi od 1955 roku w Układzie Warszawskim i państwami pozaeuropejskimi sprzymierzonymi z ZSRR, a blokiem zachodnim, czyli państwami niekomunistycznymi skupionymi od 1949 roku w NATO i paralelnych blokach obronnych (SEATO, CENTO) pod przywództwem Stanów Zjednoczonych. Zimnej wojnie towarzyszył wyścig zbrojeń obu bloków militarnych. Konflikt został rozpoczęty polityką ZSRR dążącego do rozszerzania zasięgu ekspansji terytorialnej i swojej strefy dominialnej oraz narzuceniem siłą ustroju komunistycznego krajom Europy Środkowo-Wschodniej[1][2][3].

Zimnej wojnie towarzyszył wyścig zbrojeń, wyścig kosmiczny i gospodarczy. Najważniejszymi wydarzeniami okresu konfliktu były: praski zamach stanu 1948, blokada Berlina, wojna koreańska, kryzys sueski, operacja AJAX, kryzys berliński 1961, kryzys kubański, wojna wietnamska, rewolucja sandinistowska, irańska rewolucja islamska, radziecka interwencja w Afganistanie i stan wojenny w Polsce.

Zimna wojna trwała od roku 1947 – od rozpadu koalicji antyhitlerowskiej i ustanowienia w Europie Środkowej wyłącznej strefy wpływów ZSRR – do upadku systemów komunistycznych w Europie (Jesień Ludów) w 1989 roku i likwidacji samego ZSRR w drugiej połowie 1991 roku. Rozpad bloku wschodniego wyeliminował układ dwubiegunowy w polityce międzynarodowej i zakończył epokę zimnej wojny.

  1. Zimna wojna. portalwiedzy.onet.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-06-30)]..
  2. Henry Kissinger, Dyplomacja, Warszawa 1996, wyd. Philip Wilson, ISBN 83-85840-75-3, s. 461–515 (rozdz. 17 Początek Zimnej Wojny, rozdz. 18. Sukcesy i trudy polityki powstrzymywania, tamże bibliografia szczegółowa.
  3. Paul Johnson Historia świata (od roku 1917), London 1989, wyd. Polonia Book Fund, ISBN 0-902352-80-6, s. 466–502 (rozdz. XIII – Pokój przez strach), tamże bibliografia szczegółowa.